contact
MyEtwie
Project

Asbest in collecties

Gevaarlijk erfgoed?

Hoe kan je op een verantwoorde manier omgaan met gevaarlijk erfgoed, en meer bepaald asbest, in de cultureel-erfgoedsector? Dat is de vraag waar dit project een antwoord op wil bieden. Op de eerste plaats is het belangrijk dat je de asbestverdachte objecten leert herkennen. Hoe kan je jezelf en jouw omgeving beschermen tegen gevaarlijke asbestvezels ? En hoe maak je een zinnig asbestbeleid waarbij alle erfgoedmedewerkers, vrijwilligers en externe partners veilig kunnen werken.

Minister van Cultuur Jan Jambon heeft het licht op groen gezet voor een grootschalig, tweejarig ETWIE-project rond gevaarlijk erfgoed. Inzet van het project: meewerken aan het asbestveilig maken van de cultureel-erfgoedsector. Een breed partnerverband - bestaande uit ETWIE, FARO, de OVAM en ook een twintigtal musea, erfgoedorganisatie Histories, twee studiebureaus en de Universiteit Antwerpen - zet de schouders onder dit project.

Know your stof...
Asbestherkenning

Wist je dat asbest wel eens tot doek geweven wordt en dat ook asbestpapier al sinds de 18e eeuw geproduceerd wordt ? En weet je hoe je asbestpapier of asbestkoord dan van gewoon papier of koord onderscheidt?

Vooraleer we bij de verschillende erfgoedpartners in de collecties duiken geeft ETWIE telkens een korte introductiecursus 'asbestherkenning'. Als leidraad voor die asbestherkenning vertrekken we vanuit de eigenschappen van asbest (bv. vuurvast) en verbinden we die eigenschappen met verschillende asbesttoepassingen.

Daarna voert de asbestdeskundige samen met de collectiebeheerder een eerste collectiescan uit. Van asbestverdachte stukken wordt een staal genomen dat nadien in een asbestlabo wordt geanalyseerd. Zo gaan we stapsgewijs naar een correcte registratie van asbest in alle erfgoedobjecten.

asbest elektriciteitsdraad en asbestkarton in projector FOMU
Foto: asbest elektriciteitsdraad en asbestkarton van een projector uit FOMU © ETWIE

Asbest gevonden, wat nu?
Asbestbeleid

In de meeste erfgoedcollecties bevindt zich asbest, vaak verborgen en vergeten. Het merendeel van de asbesttoepassingen van vóór 1950 bevatten echter losse asbest en zijn intussen meestal in slechte staat, wat het risico op contaminatie bijzonder groot maakt. Hoe groot is dit risico en wat kan je ondernemen?

Gezondheidsrisico's en asbestvezels

De microscopisch kleine asbestvezels kunnen voornamelijk in de longen schade veroorzaken. De fijne, ingeademde vezels vergaan niét en worden dus ingekapseld in de longblaasjes. Na een lange latentietijd van gemiddeld 30 jaar - dit is de tijd tussen de blootstelling aan asbest en het optreden van ziektesymptomen - kan het asbest in de longen een asbestziekte veroorzaken: asbeststoflong (asbestose), longkanker of longvlieskanker (mesothelioom). Hoe meer asbestvezels ingeademd worden, hoe groter het risico op een vaak dodelijke asbestziekte.

De belangrijkste preventiemaatregel bestaat er dus in om het risico zo klein mogelijk te maken voor jezelf en jouw omgeving.

risico_quote_asbest

Wat mag je doen ?

Je mag sporadische onderhoudswerken of herstellingen aan asbestverdachte toestellen uitvoeren, mits een zeer beperkte blootstelling aan asbest. Dat betekent: géén asbestverwijderingen, niét op regelmatige basis en géén acties met asbesttextiel of asbestpapier, aangezien de vezelconcentratie bijzonder hoog is bij het manipuleren ervan. Bescherm jezelf uiteraard altijd met de nodige persoonlijke beschermingsmiddelen.

Bescherm jezelf

Het asbestrisico ligt voornamelijk in het inademen van de asbestvezels. Draag daarom een FFP3 masker en stofdichte handschoenen als je in contact komt met een asbestverdacht object. Een stofdichte overall is noodzakelijk in een gecontamineerde ruimte of bij zware arbeid zoals een verhuis of een ingrijpende actie. Reinig je gebruikte materiaal nadat je een asbestverdacht object hebt behandeld.

Bescherm de omgeving voor asbest contaminatie

Behandel het asbestobject voorzichtig, zodat de asbest niet vrij komt. Ga na het behandelen van een asbestverdacht object met een vochtige doek of vochtig papier over de werktafel zodat contaminatie van de werkplek kan worden vermeden. Wees bedachtzaam bij het opstapelen van asbeststof. Vroeg of laat moet de volle stofzuigerzak uit de asbeststofzuiger... Laat een asbestsaneerder komen om risicovolle taken uit te voeren en doe dit niet vlug even zelf.

Nauwe samenwerking met de collectiebeheerder, literatuurstudie, opbouwen van kijkervaring en staalnames van asbestverdachte materialen zijn van belang om asbest in erfgoedstukken te (her)ontdekken.

depot Industriemuseum Gent
Foto: depot Industriemuseum (collectie ETWIE)

Interessante tips en tools

Literatuurstudie met:

  • studies gevoerd vanuit dit project rond gevaarlijk erfgoed en videopresentaties

  • kort overzicht van de belangrijkste desk research tools

  • algemeen over asbest

Korte presentatie over asbest (Engels) gegeven in mei 2021 voor de Society for Industrial Archeology (US)

Leestip over de eigenschappen van asbest, met ook een handige tool die je kan downloaden voor eerstelijns-asbestherkenning.

Beeldbank vol handige foto's om asbestvoorwerpen te herkennen: www.ziterasbestin.be.

Projectpartners Asper en SGI Compliance en andere erkende asbestlabo's kunnen helpen met stalen namen van asbestverdacht materiaal.

asbestkoord  van de asbestfabriek uit Deurne Turninum museum
Foto: asbestkoord uit asbestfabriek in Deurne - Turninum museum (collectie Etwie)
asbestvezel
Onderlegger_asbest_collectieindustriemuseum_etwie
Foto: Onderlegger van asbest, collectie Industriemuseum
asbestmijnJeffrey_WGClarkFonds
Foto: Mijnwerkers aan de slag in de asbestmijn van Asbestos, 1928 (bron: Archief WG Clark Fonds)
asbestkoord  van de asbestfabriek uit Deurne Turninum museum
Foto: asbestkoord uit asbestfabriek in Deurne - Turninum museum (collectie Etwie)
asbest elektriciteitsdraad en asbestkarton in projector FOMU
Foto: asbest elektriciteitsdraad en asbestkarton van een projector uit FOMU © ETWIE
asbestos_cooking_mats_heat_spreaders_from_the_1960s
Consolidatie_asbest_ETWIE
Foto: Hoe kan asbest in cultureel erfgoed worden geconsolideerd? Dit was één van de experimentele onderzoeken die we in de eerste fase van het project hebben uitgevoerd (bron: ETWIE)

Verwante gemeentes

Google Maps laden ...