Een hart voor havenkranen
- verhaal
Portret van Paul Van Schoors.
Vakmanschap doorgeven, machines draaiende houden, restauratieprojecten realiseren of kennis verzamelen: het zijn allemaal essentiële schakels om ons industrieel erfgoed levend te houden. In het Vlaamse erfgoedveld zet een brede waaier aan mensen zich dagelijks in om dat erfgoed te bewaren, te herstellen en toegankelijk te maken voor een ruim publiek.
Naar aanleiding van de Big Stuff-conferentie (2025) vroegen we Bart Vanacker – journalist met een groot hart voor industrieel erfgoed – om op bezoek te gaan bij de organisaties die ons tijdens de conferentie-excursies zouden ontvangen. Het resultaat: rake en persoonlijke portretten, die we graag met jullie delen.
Veel lees- en ontdekplezier!
Zorgen voor monumenten
Paul Van Schoors had in zijn loopbaan niets met havenkranen, maar wel met monumentenzorg. Toen hij en zijn vrouw in 2006 in de buurt van het MAS gingen wonen, besloten ze zich als vrijwilligers te engageren. ‘Het MAS zocht mensen om de werking rond de havenkranen op te starten, en ik ben daar ingerold.’ Intussen is Paul al 18 jaar coördinator van het vrijwilligersteam dat de unieke collectie havenkranen beheert.
Zijn ploeg bestaat uit een bont gezelschap van oud-kraanmannen, technici, ingenieurs en erfgoedzorgers. Samen zorgen ze ervoor dat de kranen, van een mankrachtkraan uit 1884 tot hydraulische en elektrische exemplaren, niet wegroesten. ‘Met Antwerpse fierheid mogen we zeggen dat onze collectie uniek is. Nergens vind je zo’n diversiteit aan nationaliteiten, tijdsperiodes, types en technologieën.’
Kranen klimmen
Een belangrijk luik is kennisoverdracht: ‘Vandaag zijn er geen levende kraanmannen die met hydraulische kranen hebben gewerkt. Gelukkig hebben we wel hun getuigenissen gecapteerd’, vertelt Van Schoors. Dat blijkt niet altijd evident. ‘Aanvankelijk was het team vrijwilligers terughoudend om hun kennis door te geven. Nu beseft men wel heel goed dat we niet eeuwig zijn en dat we dringend opvolging moeten zoeken. Jonge vrijwilligers vinden is echter een uitdaging, maar dat fenomeen manifesteert zich ook bij andere socio-culturele verenigingen en sportclubs.’ Aan het soort erfgoed zal het niet liggen. De havenkranen wekken nog altijd nieuwsgierigheid bij jong en oud: ‘Wie de kranen heeft bezocht, is enthousiast. Op een kraan mogen klimmen en zien hoe dat werkt, is dan ook vrij uniek.’
'De mens leef niet zonder zijn geschiedenis'
Om de kennis te borgen, werkten Van Schoors en zijn team vrijwilligers mee aan een gidsenhandleiding. Daarin lees je niet alleen verhalen over het zuiver materieel en technisch werk. ‘Even interessant is het immaterieel erfgoed. Wat hebben de kraanmannen allemaal meegemaakt? Welke ongelukken zijn er allemaal gebeurd, hoe werd er samengewerkt? De handleiding capteert die verhalen.’ Voor Van Schoors is de inzet helder: ‘De mens leeft niet zonder zijn geschiedenis. Als we begrijpen hoe techniek vroeger werkte, begrijpen we beter hoe ze vandaag evolueert. En daar zorgen deze kranen voor.’
Mastodonten verhuizen
De collectie historische havenkranen van het MAS is de grootste ter wereld, en je ze vrij bezoeken tijdens een wandeling langs de Schelde. Omwille van de heraanleg van de kaaimuur, verhuisde de collectie begin dit jaar wel van haar vaste plek aan de Scheldekaaien naar welgeteld 50 meter verder. Eind 2028 keren de kranen terug normaal gezien terug naar hun vertrouwde locatie aan de kaaien. De verhuis van veertien historische kranen heeft wel wat voeten in de aarde, dat zie je in deze reportage van VRT.
Zelf zin om kranen te beklimmen, of wil je graag een gids boeken? Stuur dan een mail naar mas@antwerpen.be.
Wil je nu al in de collectie duiken? Op de website van het MAS lees je meer over iedere kraan.
