Een meester-leerlingtraject rond taxidermie

Van wetenschappelijk objecten en museumstukken over het blijvend koesteren van geliefde huisdieren tot het bewaren van geliefde jachttrofeeën: taxidermie kent vele toepassingen. Het is een technisch vak ook, met een waaier aan kneepjes en technieken. Maar uit ons gesprek zal blijken dat taxidermie veel meer is dan dat: het is het uiten van respect voor dieren en natuur, een manier om artistiek te werken en een job waarin je een eindeloze passie kwijt kan.

Michiel vertelt: “De oudste nog bekende voorbeelden van taxidermie dateren uit de middeleeuwen. Eén van de bekendste stukken is een opgezette krokodil uit de 13e eeuw, te bewonderen in een Italiaanse kerk. Het moderne ambacht dat we vandaag kennen, ontwikkelde zich een stuk later, in de vroege 20e eeuw met de Amerikaan Carl Akeley. Hij wordt wel eens de godfather van de taxidermie genoemd, omdat hij technieken ontwikkelde die vandaag nog steeds gebruikt worden.” De materialen waarmee gewerkt wordt, zijn wel deels geëvolueerd (en veiliger geworden), maar de essentie van het ambacht is eigenlijk ongewijzigd.

Taxidermie, een zoektocht

Voor Lilia, biologe van opleiding, is taxidermie alvast meer dan een techniek alleen. Voor haar is het een manier om haar liefde voor dieren te verdiepen en hen te eren. “Ik wilde altijd al weten hoe ik delen van dieren kon bewaren zonder dat ze werden opgegeten door kevers en insecten. Als kind wilde ik de staart van een dier in mijn slaapkamer bewaren, maar dat lukte natuurlijk niet”, vertelt ze.

Ze ging in haar geboorteland Mexico op zoek naar een plek waar ze zich kon scholen, maar daar bleek vooral dat taxidermie een gesloten familieaangelegenheid is. Toen ze met en voor haar partner naar België verhuisde, vond ze in Michiel iemand die bereid was om haar het ambacht aan te leren. Toch is ook in België het aanleren en doorgeven van kennis over taxidermie niet evident. Veel taxidermisten zijn terughoudend om hun vaardigheden en ervaringen te delen, vaak uit angst voor concurrentie. Michiel ziet het gelukkig anders: “Ik denk dat het ambacht er alleen maar beter van kan worden als we allemaal meer delen met elkaar. Gelukkig groeit er op dit moment in België wel een gemeenschap van taxidermisten waarin we elkaar helpen en samenwerken.”

Lilia’s verhaal is voor Michiel herkenbaar, ook hij wist al vroeg dat hij taxidermist wilde worden. Tien jaar geleden zette hij uiteindelijk de stap naar een carrière als zelfstandig taxidermist. Niet eenvoudig, want hoewel er zeker voldoende vraag is naar opgezette dieren, is de financiële uitdaging om van dit vak te leven groot. Kort gesteld liggen de tarieven voor het werk te laag om echt rendabel te zijn, waardoor het zoeken is naar een balans tussen voldoende inkomen en een gezonde werkdruk. Het is misschien eigen aan ambachtsmensen dat ze hun job in de eerste plaats vanuit een passie uitvoeren en niet vanuit financiële overwegingen…

Van experimenteren kan je leren

Dat passie hun eerste drijfveer is, uit zich ook in de zoektocht van de taxidermisten naar perfectie. Michiel merkt ook dat hij voortdurend groeit in zijn vak. Hij verwoordt het zo: “Wat me vijf jaar geleden goed genoeg leek, zou ik nu toch vaak anders aanpakken.” De kunst van een goed opgezet dier, zit ook echt in de details die het verschil maken, de kleine nuances die een dier levensecht doen lijken. In dat opzicht is het meester-leerlingtraject ook voor hem een waardevolle toevoeging aan zijn groei. Terwijl Lilia werkt aan eigen projecten - voornamelijk kleine zoogdieren - leert ze stapsgewijs verschillende technieken van Michiel, die daardoor op zijn beurt opnieuw stilstaat bij sommige bewerkingen. Zo maakte Lilia bijvoorbeeld ledematen in houtwol en werkte ze met opengesperde dierenmonden. Daarnaast probeert ze zelf ook nieuwe dingen uit die ze online of in tijdschriften vindt. “Door te proberen kan je leren”, zegt ze. “Taxidermie is een intieme manier om dieren te begrijpen en te eren. Je werkt met verschillende soorten dieren, elk met unieke eigenschappen. Sommige dieren hebben vettere huiden, andere hebben dan weer een andere structuur die impact kan hebben. Zelfs als je een dier tientallen keren maakt, leer je telkens iets nieuws." Michiel beaamt: "Je blijft bijleren. Dat is het fijne aan taxidermie."

Tijdens het traject kocht Lilia veel dierenhuiden aan en zoals dat gebruikelijk is, vroor ze die huiden in om pas uit te halen op het moment dat ze eraan kon werken. Opmerkelijke anekdote: Lilia bewaarde zo ook een stinkdierhuid, die bij het ontdooien zo’n penetrante geur afgaf dat ze er enkel aan kon werken in de buitenlucht. Omdat het nu te koud is voor zo’n fijn buitenwerk, werd de huid opnieuw ingevroren, en sindsdien ruikt -zelfs in bevroren toestand- alles in de diepvries naar… stinkend stinkdier.

Zelf ziet Lilia een mooie evolutie in haar meester-leerlingtraject. Ze vertelt dat ze in het begin vaak onzeker was over haar werk en daardoor soms moeite had om haar ideeën tot uitvoering te brengen. De angst om niet goed genoeg te zijn, hield haar vaak tegen. Ze geeft een mooi voorbeeld: bij de eerste eekhoorn die ze maakte was het lijfje van het dier was veel te lang om levensecht te lijken. Zelf een oplossing vinden was moeilijk, maar gelukkig was Michiel er om met zijn jarenlange ervaring de proporties terug te herstellen. Naarmate de tijd vorderde, kreeg Lilia meer zelfvertrouwen, en kijk: haar tweede eekhoorn was wel geslaagd. De twee diertjes zijn nu samen op een stronk gezet.