Lerende netwerkdag - Van alle domeinen thuis
- Nieuws
Op 4 februari 2025 organiseert Werkplaats immaterieel erfgoed de lerende netwerkdag 'Van alle domeinen thuis' voor alle organisaties die immaterieel erfgoed ondersteunen, doorheen alle themadomeinen waarin immaterieel erfgoed leeft.
Ook ETWIE werkt mee aan één van de themasessies op deze netwerkdag onder de noemer ‘Transmissie van techniek’. In deze sessie gaan we aan de slag met enkele praktijkvoorbeelden waarbij het borgen van technisch vakmanschap centraal staat, want zowel een machine draaiende houden als traditioneel handwerk vergen veel technische kennis en vaardigheid. Knowhow die vaak diepgeworteld zit in traditie.
Vandaag zien we dat steeds meer van deze ‘classic skills’ dreigen te verdwijnen en dat roept vragen op. Hoe gaan we daarmee om als erfgoedsector? Welke methodes zijn er om cruciale en bedreigde kennis door te geven aan nieuwe museummedewerkers, vrijwilligers en vakmensen, zodat dit erfgoed levend blijft? Hoe geven we handmatige vaardigheden door aan een generatie die is opgegroeid met automatisering en voor wie dit erfgoed misschien niet zo bekend en vanzelfsprekend is? Waar zitten de addertjes onder het gras en welke uitdagingen moeten we het hoofd bieden?
De sessie 'Transmissie van techniek' valt onder themadomein 5: Ambacht, vakmanschap en techniek. We organiseren deze sessie samen met Bokrijk|Vakmanschap en Erfgoed. Wat we precies gaan doen, kan je hieronder terugvinden in het korte, of meer uitgebreide overzicht.
KORT KORT KORT
Bokrijk | Vakmanschap en Erfgoed trapt af. Je hoort meer over de werking van V&E, met een focus op hun ‘Bouwjaren’ en het immaterieel erfgoed van historische hout- en bouwtechnieken en je wordt voorgesteld aan de nieuwe teamleden. Daarnaast geeft Sara Fraussen als gastspreker inzicht in haar project HOU(D)T.
Handmade in Brugge komt vertellen over hun project Rekuup, rond circulariteit en duurzaamheid (voormiddagsessie) OF je ontmoet Waander Devillé van het MAS, die de uitdagingen bij het onderhouden van een een bijna honderd jaar oude drijvende graanzuiger komt voorleggen (namiddagsessie).
ETWIE stelt de korte documentaire 'Riffelen, een specialisatie die verdwijnt' voor (voormiddagsessie) OF je hoort de vraagstukken die vzw Stoomtrein Dendermonde-Puurs tracht op te lossen bij het onderhouden van stoomlocomotieven.
Als afsluiter maakt ETWIE van de gelegenheid gebruik om 'Big Stuff, skills and machines' voor te stellen, een internationale conferentie rond industrieel erfgoed die in 2025 naar Vlaanderen komt.
LANG LANG LANG
Bokrijk | Vakmanschap & Erfgoed - VOORMIDDAG EN NAMIDDAG
Bokrijk | Vakmanschap & Erfgoed is de landelijke dienstverlenende rol die zich sinds 2019 focust op het vakmanschap rond historische hout- en bouwtechnieken en hun hedendaagse relevantie. Sedert het voorjaar van dit jaar is er een nieuw team aan boord waar je mee kan kennismaken.
In deze sessie wordt ingegaan op enkele van onze belangrijkste doelstellingen van de huidige beleidsperiode, zoals de methodiek rond ‘Bouwjaren’ en het project ‘Focus Vakmanschap’. Daarnaast krijg je inzicht in het internationale ‘Tracks4Crafts’-project. Het immaterieel erfgoed van historische hout- en bouwtechnieken loopt als een rode draad doorheen de werking.
Tot slot stelt het team je tijdens deze sessie ook voor aan Sara Fraussen. Ze heeft als architecte een specialisatie in erfgoed (Ma-na-ma aan RLICC – Master of Conservation of Monuments and Sites) en schreef een thesis over de duurzame restauratie van vakwerkbouw. Ze zal een korte toelichting geven over haar project “HOU(D)T – van ons” waarmee ze een derde plaats behaalde bij de uitreiking van de BKRK-award van Bokrijk | VAKlab. Met gerecycled en duurzaam hout maakte Sara namelijk een schaalmodel van een vakwerkgebouw dat in en uit elkaar gehaald kan worden met authentieke houtverbindingen.
HOU(D)T is niet alleen een bouwmodel, maar ook een stukje erfgoed dat je zelf kunt bouwen en bewaren. Het initiële product is geïnspireerd op het principe van pen-en- gatverbindingen, een techniek die in Vlaanderen eeuwenlang werd toegepast als voornaamste constructievorm. HOU(D)T biedt een unieke ervaring die op een speelse manier een stukje architectuurgeschiedenis meegeeft.
Rekuup: makers, ondernemerschap en circulaire economie - VOORMIDDAG
Met Rekuup zet De Republiek een project op om duurzaamheid bij ambachtelijke makers én publiek te stimuleren. Het Europese project Rekuup focust op circulariteit binnen de retail en meer bepaald hoe retail, maar ook de consument een actieve rol kunnen spelen binnen de transitie naar een meer circulaire economie. Twaalf Handmade in Brugge-makers met een winkel werden een jaar lang gecoacht om hun praktijk te verduurzamen. Maar ook hun klanten werden hierin meegenomen door hen meer bewust te maken van het belang van circulariteit, maar hen ook concrete tips en tools aan te reiken. Het samenbrengen van ambachtelijke makers én de consument bleek al snel een win-win! Makers zijn namelijk de perfecte ambassadeurs, omdat ze heel wat skills in huis hebben die wonderwel passen binnen de circulaire economie. Ze produceren lokaal, dragen kwaliteit hoog in het vaandel en je kan er terecht voor onderhoud en reparatie. Met Rekuup zette De Republiek Brugge een jaar heel wat activiteiten op en sluiten ze het jaar af met een duurzaam shoppingweekend met workshops en demo’s. Ellen Vandenbulcke licht het hele project toe en toont dat al snel bleek dat niet alleen de groene economie een uitdaging werd, maar dat er ook veel vragen naar boven kwamen rond het ondersteunen van de makers in hun ondernemerschap.
Rekuup maakt deel uit van het Green Retail-project dat De Republiek opzet i.s.m. Handmade in Brugge, met steun van de Europese Unie. ww.rekuup.be
Riffelen, een specialisatie die verdwijnt - VOORMIDDAG
Riffelen, daar gaat het om in de gloednieuwe documentaire die ETWIE samen met het CAG en Erfgoecel Leuven maakte. Ze volgden Roger Bonte, de man die Ateliers Bonte wel 67 jaar (mee) draaiende hield en filmden zijn werkplek en -processen. Nu Roger met pensioen gaat, verdwijnt namelijk de specialisatie van het riffelen op maat, en dat mocht niet zomaar passeren.
Tijdens deze sessie vertelt ETWIE meer over het maakproces en de borgingsmogelijkheden van een dergelijke film en kijken we samen naar de korte documentaire. Zo kom je meteen ook te weten wat riffelen nu eigenlijk is, en wat het precies te maken heeft met je dagelijkse brood en kopje koffie.
De graanzuiger in het MAS - NAMIDDAG
In de haven van Antwerpen waren sinds de Eerste Wereldoorlog graanzuigers in gebruik voor het lossen van granen, zaden, noten, etc. Ook in Hamburg, Londen en Rotterdam werden de machines ingezet. Antwerpen verkocht zijn laatste graanzuiger in de jaren 1980 aan Rotterdam, waar die uiteindelijk als museumstuk werd behouden. Dat museumstuk pendelt sinds enkele jaren tussen het Maritiem Museum Rotterdam en het Museum aan de Stroom. Stadsgraanzuiger 19 is recent gerestaureerd, maar een bijna honderd jaar oude drijvende machine roept vragen op bij behoud, keuring en gebruik. Waander Devillé (curator maritieme collectie MAS) belicht in deze sessie een stukje maritiem erfgoed, en de uitdagingen die gepaard gaan met het beheren ervan.
Stoomtrein Dendermonde-Puurs - NAMIDDAG
Vzw Stoomtrein Dendermonde-Puurs houdt historisch spoorwegmaterieel in stand en organiseert toeristische ritten tussen Baasrode en Puurs. Maar onderhoud van stoomlocomotieven is anno 2024 niet gemakkelijk. Waar kunnen ze nog steenkool vinden, en hoe rijmt dat met onze hang naar een meer groen Europa? Wat met de keuring van de werking met stoom? Hoe gaan we om met de federalisering van het spoornet? Zo zijn er nog wel wat moeilijkheden waar de vzw mee te kampen heeft. Sander Buyens neemt het woord.
ETWIE: Big Stuff conferentie en de Red List voor Endangered Crafts - VOORMIDDAG EN NAMIDDAG
De komende jaren zet ETWIE zich in om bedreigde technische vaardigheden in kaart te brengen en te borgen. In 2025 richten we ons speciaal op kennis rondom grote machinerie.
Waarom dit thema? Omdat we in oktober 2025 de internationale conferentie ‘Big Stuff 2025:Skills & Machines. A Living Partnership’ naar Vlaanderen halen. Thema: hoe houden we grote erfgoedmachines operationeel in een snel veranderende samenleving? Samen met een breed internationaal publiek verkennen we tijdens de conferentie manieren omonmisbare, maar bedreigde kennis door te geven aan nieuwe generaties erfgoedmedewerkers en vrijwilligers.
Maar dat is niet alles. Big Stuff 2025 is ook de aftrap van een ambitieus ETWIE-project: de ontwikkeling van een Red List of Endangered Crafts. Samen met studenten van de Universiteit Antwerpen starten we een pilootproject, waarin we interviews maken met mensen en organisaties die bedreigde technische vaardigheden in hun vingers hebben. Uiteindelijk willen we deze aanpak verder uitrollen en samen met de erfgoedsector een levende, dynamische lijst opbouwen.
Daarnaast werkt ETWIE aan een inventaris van stoommachines die nog in Vlaanderen en Brussel te vinden zijn. Hoeveel zijn er nog? Waar staan ze? En waarvoor werden ze ooit gebruikt? Natuurlijk schenken we ook bijzondere aandacht aan de mensen achter deze indrukwekkende machines, en wat er vandaag nodig is om ze draaiende te houden.
ETWIE rekent daarbij op de steun van de TWI-erfgoedgemeenschap. Neem alvast een kijkje op de website van Big Stuff en schrijf je in voor de conferentie. Wil je meepraten of heb je zelf kennis van stoommachines of bedreigde technieken? Of wil je in je eigen regio interviews doen? Tijdens de lerende netwerkdag ‘Van alle domeinen thuis’ bespreken we alles samen!
Actoren
- Bokrijk | Vakmanschap & Erfgoed
- Centrum Agrarische Geschiedenis (CAG)
- Werkplaats immaterieel erfgoed
- FARO
Locaties
Verwante gemeentes