Veldtekening voor het voetlicht

Spinnewielen, naaimachines, textielhandboeken, kanten ondergoed, vilten hoeden, stalenboeken, handwerktijdschriften en wollen breiwerk: allemaal ooit rijkelijk aanwezig in onze huiskamers, het onderwijs en bedrijven. Maar wat rest er ons vandaag nog van dit textielerfgoed? Wat wordt er in de musea bewaard? Wie weet nog hoe de machines en getouwen werken? En wie heeft de kennis en kunde in huis om deze objecten te restaureren? Hoe kunnen onderzoekers of ontwerpers op een duurzame manier opnieuw aan de slag gaan met dit erfgoed? In groep kan je meer dan alleen, daarom bundelen we onze krachten in een netwerk rond het textielerfgoed in Vlaanderen.

Design Museum Gent

In 2023 publiceerden we de veldtekening 'Van naaldje tot draadje' over het textielerfgoed in Vlaanderen en Brussel. Hierin wordt niet enkel aangehaald wat textielerfgoed omvat, maar vooral waar het bewaard wordt en wie het actief verzamelt. Elke maand lichten we één collectie uit de veldtekening en plaatsen we deze in de schijnwerpers. Starten doen we met de musea die de stuurgroep van dit netwerk vormen, waaronder het Design Museum in Gent.

Assistent onderzoek Sam Meirlaen stond ons te woord en vertelde ons meer over de tijdelijke sluiting, en vooral heropening van het museum. "Design Museum Gent zal in oktober 2026 heropenen met een nieuwe collectiepresentatie, met als werktitel Models from the Past for the Future, naar het concept van ‘modellenmuseum’ zoals het museum in 1903 werd opgericht." In de vijf thema’s zal er naast meubels, servies, vazen etc. ook textiel worden getoond die de diversiteit van de verzameling typologisch en doorheen de tijd wil weergeven. Er zullen onder andere stalenboeken, tapijten, passementen en borduurwerk worden getoond.

Over het textielerfgoed in de collectie

Design Museum Gent bewaart zo'n 5000 stukken textilia. De collectie is ontstaan in 1903 vanuit het opzet van een ‘modellenmuseum’, dat van verschillende kunstambachten (meubel, textiel, keramiek, zilver, glas, koper en brons, tin, ‘asiatica’) goede voorbeelden verzamelde om vakmensen en kunstenaars te ondersteunen in hun vorming. Het museum was opgericht door de Vereniging van nijverheid en decoratieve Kunst, een private vereniging van industriëlen en kunstenaars, waaronder textielbaronnen Maurice de Smet de Naeyer en Ferdinand de Hemptinne en Lucien Morel de Boucle St. Denis.

Al bij het prille begin van het museum werd textiel verzameld. In de jaren 1930 en 1940 drukte Jacques Bergmans, verbonden aan de Nijverheidsschool, zijn stempel op de collectie. In de jaren 1970 en 1980 werd deze aangevuld met schenkingen van het Gentse technische onderwijs, door bemiddeling van lesgever Daniël De Jonghe, waardoor ze naast stalen van interieurtextiel ook veel fragmentaire weefsels van kledij bevat. In de jaren 1990 kwamen daar nog grote schenkingen bij van bedrijven, waarvan de stalencollectie van het textielbedrijf Waesland uit Sint-Niklaas de omvangrijkste is. Het overgrote deel van de textilia is van Europese oorsprong en dateert van de 15de-eeuw tot de 21ste-eeuw.

De bibliotheek van Design Museum Gent is ondergebracht in de Kunstenbibliotheek en is voor wat betreft het thema textiel gelinkt aan de opbouw van de collectie. De klemtoon ligt dus eerder op de ontwerpers en op textiel als artistieke expressie, dan op het maakproces).

Verzamelbeleid

Het museum neemt de verantwoordelijkheid om te groeien naar een collectie die representatief is voor de geschiedenis van design in België. Het gaat daarbij om objecten van ontwerpers en producenten die in België actief waren (of zijn) en bepalend voor de wooncultuur. Met wonen als leidraad, ligt in de deelcollectie textiel de huidige focus op interieurtextiel (tapijten, beddengoed, keukentextiel, gordijnen, etc.). Het museum verwerft geen gereedschappen of machines.

De collectie heeft een basisregistratie in Axiell, die over de komende jaren een verdiepende inhoudelijke registratie zal krijgen en nieuwe hoogwaardige foto’s. De collectie is slechts beperkt online ontsloten.

Verschillende deelcollecties zijn te herbestemmen: vrijetijdskleding, ondergoed, mode- en avondkleding, ceremoniële kleding, kostuums, uniformen, alle accessoires, schoeisel, religieus interieurtextiel. Textiel dat verband houdt met mode, kleding en religie is ter herbestemming.