GEA Courtoy: de pillenpersers

De medische wereld gebruikt gespecialiseerde instrumenten, complexe toestellen en specifieke toebehoren met heel wat vereisten. ETWIE vroeg zich af: welke fabrikanten waren er van dat soort materiaal in Vlaanderen en Brussel? Wat maakten ze dan? En is er erfgoed bewaard gebleven van die spelers in onze museale en medische collecties?

Er volgde een onderzoek naar fabrikanten van medisch materiaal tussen 1830 en 1960. Het resultaat is een uitgebreide lijst met bedrijven en fabrikanten gespreid over een breed assortiment van producten met een medische toepassing. Af en toe lichten we er eentje uit. Vandaag is dat Courtoy, een gespecialiseerde machinebouwer voor de farmaceutische en medische industrie (en ondertussen nog heel wat meer).

Historiek

Edouard Courtoy begon in 1912 met een bescheiden atelier aan de Bergensesteenweg in Halle. Daar ontwierp en produceerde hij allerlei soorten machines voor de farmaceutische en chemische industrie zoals mix, meng-, zeef- en maalmachines. Na een paar jaar specialiseerde het familiebedrijf zich meer en meer op het ontwikkelen van specifieke machines voor het persen van tabletten: de pillendraaiers. In 1928 introduceren ze de eerste roterende tabletpers die meerdere pillen in één beweging kon maken.

In de jaren 1930 tot 1950 breidde het bedrijf zijn assortiment uit met onder andere coating pans: trommels waarmee een batch pillen, snoepjes en andere capsules (en ook de gekende borrelnootjes) voorzien konden worden van een beschermende laag. Zonder zo’n coating zou een pil namelijk heel bitter of kalkachtig smaken.

Het afstellen van de machines gebeurde nog manueel: hoe hard moest de tabletpers de pillen persen? Hoe snel moest hij draaien? Hoeveel milligram poeder wordt boven de stempel gestort? De jaren 1970 brachten verdere innovatie: machines die automatisch het gewicht van een pil konden meten en terwijl de machine loopt meteen ook de eerste volautomatische productiecontrole konden uitvoeren. Het gamma van Courtoy vormt in feite de essentiële schakel in het proces om de werkzame stoffen in poedervorm om te zetten naar een product dat een patiënt correct gedoseerd kan innemen.

In 1990 werd Courtoy overgenomen door GEI International, en in 2000 werd het bedrijf onderdeel van de wereldwijd actieve GEA Group. De nieuwste ontwikkeling is een hermetisch afgesloten productiedeel binnen de machines, dat gemakkelijk en volledig schoon te maken is. Dit voorkomt dat werknemers in contact komen met poeders en zorgt ervoor dat de pers met beperkte downtime schoon blijft. Bovendien kan deze module eenvoudig worden vervangen om verschillende soorten pillen te produceren. De machines van GEA Courtoy zijn bijzonder krachtig én onwaarschijnlijk precies, twee eigenschappen die elkaar op het eerste zicht eerder uitsluiten.

De persen worden ook voor véél meer toepassingen gebruikt dan enkel pillen, maar ook voor batterij-onderdelen, de kogeltjes in balpenpunten, vaatwastabletten, koffiecapsules, lolly’s en meer. Hoewel de villa van oprichter Edouard Courtoy nog steeds het hart (inkom, bureau's en ontvangstruimte) van het bedrijf vormt, is de oorspronkelijke fabriekshal ondertussen uitgebreid met nog enkele productiehallen en een goed uitgeruste demonstratie- en opleidingsruimte.

Na meer dan 100 jaar activiteit blijft de site in Halle een unicum: het is (historisch gezien en nu) de enige producent van tabletpersen in België en heeft een stevige internationale reputatie opgebouwd.

Erfgoed

UAntwerpen heeft in haar collectie Academisch Erfgoed een loodzware comprimeermachine in bezit. Deze machine heeft nu een elektromotor, maar werd oorspronkelijk nog aangedreven met een lederen drijfriem met aftakking, die ervoor zorgde dat het poeder door de trechter naar het vulcompartiment gaat. De voorraad poeder wordt zo stelselmatig in tabletvorm geperst. Deze pillendraaier kon zo’n 50 tabletten per minuut maken en de pillen konden tot 1,3 cm diameter groot zijn.

De specifieke machine in de collectie van de UAntwerpen komt uit de industriële wereld, waar ze werd afgeschreven. Daarop werd ze vanaf de jaren 1950 gebruikt door studenten Farmacie en Farmaceutische Technologie. Studenten konden op die manier zelf leren pillen maken in een practicum.

De firma GEA Courtoy zelf heeft vandaag gelukkig nog een heel aantal foto’s en gedigitaliseerde plannen van de fabriekssite. Zelf beschikken ze over zeker drie oudere pillendraaiers, die mechanisch pillen konden persen. Deze staan opgesteld in de ontvangsthal van het bedrijf en kunnen eenvoudig het basisproces voor het maken van pillen laten zien. De meer recente exemplaren (bv. uit de jaren 70-80 met automatisatie) werden vooralsnog niet bewaard, noch in collecties, noch bij GEA Courtoy zelf.