Industrieel erfgoed op de Topstukkenlijst
- Nieuws
Er stond ooit eentje op de kerktoren van Montmartre, zoals je op het schilderij hierboven ziet. Maar ook in onze regio rezen begin 19de eeuw de semaforen als paddenstoelen uit de grond, onder meer in Sint-Gillis-Waas. Van de ca. 500 visuele telegrafen wereldwijd is de Wase semafoor de enige die nog in originele staat bewaard werd, en dat was meteen ook een reden om dit sterk staaltje telegrafie als Vlaams topstuk te erkennen.
Sema-wat?
De mens heeft altijd al boodschappen op een zo kort mogelijke tijd over zo groot mogelijke afstanden willen verspreiden. Van rooksignalen naar postkoetsen, speciale koeriers en vuurbakens was het pas met de introductie van de telegrafie dat er een ware revolutie in de communicatietechnologie kwam.
Eerst was er de optische telegrafie, en dat is waar de semafoor ten tonele verschijnt. In 1684 dacht Robert Hooke een eerste systeem uit, maar het werd nooit geïmplementeerd. In 1767 hield Richerd Lovell Edgeworth een eerste experiment dat geen opvolging kreeg. Maar toen Claude Chappe in 1792 een demonstratie hield met zijn optische telegrafen, semaforen of seintorens was het prijs. Zijn ontwerp bestond uit een verticale ladder met aan de bovenzijde een mobiele dwarsbalk die aan beide uiteinden voorzien was van beweegbare vleugels. De onderdelen konden autonoom in verschillende configuraties worden gezet, waardoor ongeveer 256 signalen gevormd konden worden.
Op korte tijd werd doorheen Frankrijk een uitgebreid communicatienetwerk van meer dan 5000 km met zo'n 500 semaforen gebouwd waarmee in 25 minuten een boodschap van Marseille naar Parijs kon worden gestuurd. Tussen 1794 en 1855 bestond in Frankrijk en in de door haar bezette gebieden een netwerk van Chappe-telegrafen. In mei 1803 werd de eerste dienst van de optische telegraaf in onze streek opgestart.
Erkend als topstuk
In 1809 en 1810 stond ook op de kerktoren van Sint-Gillis-Waas een Chappe-telegraaf. Die maakte deel uit van de lijn Antwerpen-Vlissingen, een cruciale schakel in de verdedigingsplannen van Napoleon Bonaparte tegen een Engelse aanval.
De opkomst van elektrische toepassingen in de loop van de 19de eeuw leidde er toe dat vanaf 1855 de optische telegrafen vervangen werden door elektrische. De Chappe-telegrafen werden verwaarloosd, verdwenen uit het landschap en vaak ook uit de herinnering.
Van de meer dan vijfhonderd Chappe-telegrafen is het exemplaar van Sint-Gillis-Waas het enige ter wereld dat nog in originele staat bewaard is.Vandaag maakt het toestel; in het bezit van de K.O.K.W., deel uit van de collectie van MAP in Sint-Niklaas. In november 2025 werd deze semafoor uit Sint-Gillis-Waas aan de Vlaamse Topstukkenlijst toegevoegd.
Meer weten over telegrafie?
Locaties
Verwante gemeentes