D. Simal, medisch materiaal met een familieverhaal.
- verhaal
De medische wereld gebruikt gespecialiseerde instrumenten, complexe toestellen en specifieke toebehoren met heel wat vereisten. ETWIE vroeg zich af: welke fabrikanten waren er van dat soort materiaal in Vlaanderen en Brussel? Wat maakten ze dan? En is er erfgoed bewaard gebleven van die spelers in onze museale en medische collecties?
Er volgde een onderzoek naar fabrikanten van medisch materiaal tussen 1830 en 1960. Het resultaat is een uitgebreide lijst met bedrijven en fabrikanten gespreid over een breed assortiment van producten met een medische toepassing. Af en toe lichten we er eentje uit. Vandaag zoomen we in op D. Simal en de fabriek voor allerhande medisch materiaal in Gembloux die achter dit gekende merk zat. Hun gereedschap en meubilair duikt eenvoudigweg in elke medische collectie in Vlaanderen, Brussel en zelfs ver daarbuiten op.
Ontstaan
Hoewel het merk 'D. Simal' overal opduikt op merkplaatjes op medische meubelstukken en toestellen en in gestampte of gegraveerde merktekens in chirurgisch materiaal, is de geschiedenis van de fabriek best complex. 'D. Simal' werd (onder andere) gebruikt door de 'Manufacture Belge de Gembloux' of 'Le MBG', maar ook het merkteken Legros maakt deel uit van het Simal-verhaal. Tijd voor wat opheldering!
Alles begon bij één man: Dieudonné Simal (1852-1911) geboren in Gembloux. Na stages bij chrirurgisch gereedschapsmakers in Nederland en Brussel trok hij in 1878 naar Parijs. Hij werd aangetrokken door Louis-Joseph Mathieu, een Franse producent van chirurgische instrumenten en ander materiaal. Na enkele jaren in het atelier van Mathieu, besloot Dieudonné Simal om zelfstandig verder te gaan. Hij richtte zijn eigen zaak op in Parijs, met een productieatelier en verkoophuis. Tot zover de oorsprong van het verhaal, maar het wordt al snel onoverzichtelijk. Hieronder volgt een poging tot klaarheid.
In 1882 haalt Dieudonné zijn schoonbroer Guibert Legros (getrouwd met zijn zus Henriette) en diens broer Auguste Legros naar Parijs. Beiden zijn al ervaren messenmakers, die de stiel in kleine ateliers in Gembloux leerden.
Guibert Legros keert al snel terug naar Gembloux en begint met zijn zoon de firma 'Guibert Legros et Fils' die chirurgisch materiaal en messen maakt. In 1909 betrekt hij meerdere zonen en een dochter in een nieuwe 'Société Anonyme Etablissements G. Legros'
Ondertussen werkt Auguste Legros bij Dieudonné Simal, tot hij zich in 1898 terugtrekt om met twee van zijn neven en een neef van Dieudonné Simal het bedrijf 'J. Simal et Legros' te stichten, maar dat wordt in 1901 alweer ontbonden.
Auguste Legros begint na 1901 dan maar een eigen zaak, ook in Parijs, en ook om chirurgische instrumenten te maken: 'Auguste Legros, Fabrique d'Instruments de chirurgie'.
In 1905 zet Auguste Legros samen met Alphonse Legros eenzelfde atelier op in Gembloux. Het materiaal dat daar gemaakt wordt, verkopen ze onder de bedrjifsnaam 'Manufacture Belge de Gembloux'.
In 1912 draagt Dieudonné Simal zijn bedrijf over aan zijn schoonzoon, de arts H. Duclos.
In 1923 heeft de 'Manufacture Belge de Gembloux' vers geld nodig, dat door baron Van der Straeten geleverd wordt. Een nieuwe naamloze vennootschap wordt opgericht met een naam die helder weerspiegelt wat het bedrijf doet: 'Manufacture Belge d'Instruments de Chirurgie et de Mobilier Chirurgical de Gembloux'.
In 1924 verkoopt Guibert Legros zijn firma Société Anonyme Etablissements G. Legros aan deze nieuwe 'Manufacture Belge d'Instruments de Chirurgie et de Mobilier Chirurgical de Gembloux'. Dit bedrijf markeert gereedschap met Legros MBG. Guibert Legros sterft een jaar later.
Ook in 1924 fuseert het oorspronkelijke bedrijf van Dieudonné Simal in Parijs onder het beleid van zijn schoonzoon, de arts H. Duclos, met dat van Auguste Legros tot 'S.A. Etablissements D. Simal et Auguste Legros Réunis'. Dit bedrijf markeert zijn gereedschap met D. Simal en blijft nog bestaan tot 1994.
De 'Manufacture Belge d'Instruments de Chirurgie et de Mobilier Chirurgical de Gembloux', in Gembloux, en 'S.A. Etablissements D. Simal et Auguste Legros Réunis' in Parijs werken in de praktijk nauw samen. In 1925 vragen en krijgen ze de goedkeuring om allebei al hun materiaal te markeren met D. Simal voor verkoop in België, Nederland, Luxemburg en Frankrijk.
Gembloux
Hoewel het bedrijf het op zich goed doet, krijgt het in de decennia die volgen ook wel flinke opdoffers te incasseren. In 1935 brandt een groot deel van de fabriek in Gembloux af en tijdens de Tweede Wereldoorlog was er opnieuw aanzienlijke schade. Toen vele gevangenen en gedeporteerden na de oorlogsperiode naar de fabriek terugkeerden, waren de gebouwen en het materiaal in een erbarmelijke staat: alles moest vernieuwd.
Na verschillende herstructureringen telde de fabriek in Gembloux bij haar 50ste verjaardag in 1973 twee afdelingen: constructie en chirurgie. De afdeling constructie vervaardigde medisch of chirurgisch meubilair en apparatuur voor sterilisatie van medisch materiaal. De afdeling chirurgie kon een gamma van wel 4000 verschillende instrumenten aanbieden. In deze periode werden jaarlijks om en bij de 60.000 (!) stuks gemaakt.
Daarna volgt opnieuw een moeilijkere periode. In de jaren 1980 komen de ziekenhuizen in financieel zwaar water terecht, waardoor ook een bedrijf als Simal het te verduren krijgen. Een periode van afslanken en herstructureren breekt aan, gevolgd door een faillissement in 1993.
Feniks
En toch... Na heel wat watertjes te hebben doorzwommen, richt D. Simal zich opnieuw op, als Sibel deze keer. Sinds 2002 worden opnieuw medische instrumenten van hoogstaande kwaliteit vervaardigd in Gembloux, en niet zomaar. Bij ieder stuk dat gemaakt wordt, komt pas- en meetwerk kijken, net als een kritische kwaliteitscontrole. Sibel is het enige bedrijf in België dat dit soort instrumenten maakt, en behoort wereldwijd tot een select clubje dat ook z'n eigen gereedschappen ontwikkelt voor het stempelen en snijden van de gesmede onderdelen.
Buitenkans
Op 15 mei 2025 organiseert ETWIE een bedrijfsbezoek aan Sibel. Zin om een uniek Belgisch bedrijf te ontdekken, werk je met materiaal van D. Simal, heb je een verhaal over het medisch materiaal in je collectie of wil je wel eens weten hoe chirurgisch materiaal uit titanium gemaakt wordt? Wees welkom!