contact
MyEtwie
Thema in de kennisbank
StationZandbergen_TekeningCluyseaar
Foto: Tekening voor het station van Zandbergen, Jean-Pierre Cluysenaar
Ga naar

Spoorwegen, stations en seinhuizen

Hoofdthema

Op 1 mei 1833 werd in het Belgisch parlement een wet goedgekeurd voor de aanleg van het Belgische spoorwegnet. Het net moest België ontsluiten en de toegang naar het buitenland verzekeren. De eerste spoorlijn in België ging open op 5 mei 1835 en liep tussen Mechelen en Brussel.

Sinds deze eerste trein vond er een grote evolutie plaats, zowel op het spoorwegnetwerk als in de manier van reizen en de architectuur van de stations. Systematisch werd het spoorwegnet uitgebreid; de verbinding tussen de grote steden en met de buurlanden werd door de staat voorzien. Later werd op kleinere private maatschappijen gerekend voor de verdere uitbouwen en verdichting van het net. Samen met de uitbouw werd aandacht besteed aan de vormgeving van de stations waar de reizigers dienden te wachten, vertrokken, langsreden of uitstapten. Het stationsgebouw was een gebouw waar vele diensten gebundeld waren: wachtruimte, aankopen van vervoersbewijs, eventuele drink- of eetgelegenheid, sanitair, bureau en woning van de stationschef, machine­‐ en opslagruimte,… Het spreekt voor zich dat niet al deze functies in alle stations aanwezig dienden te zijn. Hiervoor werden verschillende types van stationsgebouwen ontworpen, naargelang de plaats en de belangrijkheid van het gebouw. In kleinere plattelandsdorpen was enkel de behoefte voor een enkele wachtruimte, een bureau en ruimte om een ticket te kopen, eventueel uitgebreid met een woning voor de stationsbediende. In steden had men een onderverdeling in wachtruimte voor reizigers uit de eerste, tweede en derde klasse en opbergruimte. In de grote steden was vaak ook nood aan onder andere meer bureaus, opslagplaats voor bagage en materieel, enz. Tevens konden ook nog andere diensten in het station ondergebracht worden.

Voor de bouw van de stationsgebouwen, een nieuw soort gebouwtypologie, werd er beroep gedaan op de toen nieuwe bouwtechnieken en -materialen zoals ijzer, glas en staal. Voor de vormentaal werd teruggegrepen naar de voorgaande historische stijlen wat de stationsarchitectuur in de 19de eeuw een eclectisch of pittoresk uitzicht geeft.

Reeds bij het begin van de ontwikkeling van het spoornet werden de eerste gebouwde stations afgebroken en vervangen door nieuwe. Sommige gebouwen werden vervangen door grotere stations in een nieuwere stijl en voorlopige constructies uit hout werden afgebroken en vervangen door bakstenen stations. In beide wereldoorlogen werden vele stations en stationsgebouwen vernield en heropgebouwd. Ten slotte werden veel gebouwen afgebroken bij de elektrificatie van het net in de jaren 1970 en 1980 en vervangen door een modern nieuwbouwstation.

Vandaag zijn veel stationsgebouwen en hun omgeving beschermd als monument en/of dorps- of stadsgezicht.

Titel Auteur Jaar
150 jaar spoorwegen te Diest 1865-2015 Sandra ALAERTS 2015 Bekijk de publicatie
De Ateliers de la Dyle (Leuven, 1866-1928). Een exemplarisch en methodologisch onderzoek naar de economische, materiële en sociale aspecten van de Belgische industriële ontwikkeling Jan VAN OUTRIVE 1987 Bekijk de publicatie
De Centrale Werkplaatsen van Kessel-Lo, 1863-1898. Een bedrijfsgeschiedenis Kristof AERTS 1993 Bekijk de publicatie
De stations van de Dender-Waaslijn: een zoektocht naar de spoorwegarchitectuur van Jean-Pierre Cluysenaar en gebruik in verleden, heden en toekomst Sanne VAN BELLINGEN 2012 Bekijk de publicatie
Het openbaar vervoer in België 1980 - 1990. De grote ontsporing Jacques PEETERS 2020 Bekijk de publicatie
Het stoomtijdperk bij de buurtspoorwegen Jos BLOCK 1985 Bekijk de publicatie
Interieurs van spoorwegstations in West-Vlaanderen, periode 1838 - 1914 Elaine STICHELBAUT 2010 Bekijk de publicatie
Interieurs van spoorwegstations in West-Vlaanderen. Periode 1838-1914 Elaine STICHELBAUT 2010 Bekijk de publicatie
Masterplan Spoor Oost. Van spoorwegemplacement naar groene leefbare stadsruimte Pieter STEENS 2013 Bekijk de publicatie
Rollend materieel bij de Buurtspoorwegen, 1885-1991 Jos BLOCK 1997 Bekijk de publicatie
Seinhuizen architecturaal. Een typologische studie Laura MAY 2011 Bekijk de publicatie
Spoorwegen in België. Chemins de fer en Belgique. Railroads in Belgium Adriaan LINTERS 1985 Bekijk de publicatie
Spoorwegen in Limburg Bert VAN DOORSLAER 1991 Bekijk de publicatie

Wil je hier graag meer over weten?