contact
MyEtwie
Thema in de kennisbank

Kalk

Hoofdthema

Historiek

Kalk is een zeer belangrijke grondstof die in verschillende vormen gebruikt wordt voor zeer diverse toepassingen.

Kalksteen is een sedimentair gesteente dat ontstaan is uit ophoping van kalkhoudende restanten van organismen die ooit in zee leefden. Mergel is ongeveer hetzelfde, maar dan vermengd met klei. Door schelpen, beenderen, kalksteen of mergel te verpulveren en verbranden in kalkovens kan ongebluste en gebluste kalk gemaakt worden.

Ongebluste kalk (luchtkalk) heeft de bijzondere eigenschap dat het droogt en hard wordt door opname van CO2 (dus bij blootstelling aan de lucht). Ongebluste kalk reageert bovendien erg hevig wanneer het in contact komt met water. Dan volgt een sterke exotherme reactie waarbij erg veel warmte vrijkomt. Daarom dat contact van ongebluste kalk met de huid brandwonden kan geven en je erg voorzichtig moet zijn om geen stof van ongebluste kalk in te ademen. De ongebluste kalk wordt bijvoorbeeld gebruikt in hoogovens om staal te maken, om glas te maken, verlichting (kalklicht) en in heel wat chemische processen.

Tijdens het branden van de kalk kan ook water toegevoegd worden om gebluste (hydraulische) kalk te maken. Je kan de kalk droog blussen en nat blussen. Bij droog blussen wordt net genoeg water toegevoegd voor de chemische reactie. Al het water bindt zich chemisch met de kalk. Er blijft dan enkel een droog poeder over. Bij nat blussen voeg je veel meer water toe dan er kan reageren met de kalk. Dan blijft er een vloeibare kalkmelk over. Dit werd in een put gegoten waar het water in de bodem bezinkt. De deegachtige kalkmassa die overblijft kan je vervolgens gebruiken. Als je de kalkmelk laat bezinken in een bassin en lange tijd onder water bewaart, heb je putkalk, een zeer fijne kalkdeeg dat gebruikt kan worden voor hoogwaardige toepassingen in pleister- en decoratiewerk.

Kalk speelt een grote rol in de land- en tuinbouw als bodemverbeteraar. Het verlaagt de zuurtegraad van bodem (wat belangrijk is voor het gebruik van bepaalde kunstmeststoffen) en water, verbetert de opname van voedingsstoffen door planten en is noodzakelijk voor de vorming van humus. Omdat kalkmelk schimmelwerend is, worden bomen er vaak tot op schouderhoogte mee geschilderd.

In de bouw kent kalk veel toepassingen. Het is een zeer goed bindmiddel voor metsel- en voegmortels. Kalk werd lange tijd ter plaatse op een werf gebrand in geïmproviseerde ovens. De Doornikse bouwkalk werd wereldwijd geëxporteerd. Als je met hydraulische kalk mortels maakt, dan kan het toevoegen van een kleine hoeveelheid cellulose (fijn houtmeel) om de binding en uitharding verbeteren. Doordat het houtmeel water kan absorberen, kan je een mortel mengen die iets meer water bevat. Bij het uitharden blijft de hydraulische kalk zo langer in contact met water dat vrijkomt uit het meel en wordt het dus sterker. Andere eenvoudige absorberende materialen, zoals Roggemeel, kunnen een gelijkaardig effect bekomen.

Maar kalk wordt ook gebruikt om muren en plafonds te bepleisteren of om deze met (al dan niet gekleurde) kalkmelk te beschilderen. De toepassing als verf heeft bovendien als voordeel dat het product vocht uit de lucht kan opnemen en schimmelwerend is. Kalk wordt samen met klei, schalie, hoogovenslakken en vliegas ook in grote hoeveelheden gesinterd om het halffabricaat klinker te maken. Klinker is op zijn beurt een basisingrediënt voor het maken van cement. Tot slot kan industrieel gemaakte en gezuiverde kalk nog voor veel andere toepassingen gebruikt worden, zoals filtermateriaal.

Erfgoed

Het zwaartepunt van de kalkproductie in België was het 'Pays Blanc', de regio Tournai-Antoing in de Maasvallei. Niet alleen zat de kalksteen er aan de oppervlakte, wat ontginning vergemakkelijkt; het exporteren van de kalk in bulk verliep bovendien ook vlot via de Maas. Enkele restanten van grote kalkovens getuigen in die region nog van deze activiteit. Veel van het onroerend erfgoed in België is met kalkmortels gebouwd, van huizen en kastelen tot fabrieksschouwen. Daar moet bij herstellingen of restauraties dan ook rekening mee worden gehouden.

Titel Auteur Jaar
Antoing, Calonne, Tournai, Allain Clercq. Les fours à chaux du Pays blanc. Jean-Pierre DUCASTELLE 1994 Bekijk de publicatie
Ath, Maffle, La Société Rivière frères et soeurs, la S.A. des carrières et fours à chaux de la Dendre et la carrière dite Trou du Baron. Jean-Pierre DUCASTELLE 1994 Bekijk de publicatie
Beez. Les fours à chaux des Grands Malades. Thérèse CORTEMBOS 1994 Bekijk de publicatie
Chaux, ciments et poussières. L'histoire du pays blanc. Véronique BOGAERT 1988 Bekijk de publicatie
De kalkkuil Gerard WEYTJENS 1982 Bekijk de publicatie
De kalkovens en de Palinckpot te Sint-Michiels Gerard FRANCHOO 1966 Bekijk de publicatie
De nijverheid der steengroeven. 2: kalksteen, kalk- en dolomietovens en aanverwante producten s.n. 1967 Bekijk de publicatie
Four à chaux et à ciment en Belgique. Jean-Pierre DUCASTELLE 1994 Bekijk de publicatie
Fours à chaux en Europe. Jean-Pierre DUCASTELLE 1994 Bekijk de publicatie
Het eerste 'witte goud' van Kampenhout: De nijvere bedrijvigheid van de kalkovens te Kampenhout Felix GOOSSENS 2017 Bekijk de publicatie
Kalk in de dierenvoeding Daniel SIOEN 1945 Bekijk de publicatie
Kalkboek. Het gebruik van kalk als bindmiddel voor metsel- en voegmortels in verleden en heden Koen VAN BALEN 2003 Bekijk de publicatie
Kalkovens in't Westland s.n. 1953 Bekijk de publicatie
Kalkovens rondom Brussel P. LINDEMANS 1965 Bekijk de publicatie
Kalksteen! Kalk! Kalkmortel! Krijt! Plaaster! Pleister! Gips! Stuc! Guido DESEIJN 2003 Bekijk de publicatie
Le four à chaux du 'Fond des Vaulx' à Wellin. Maurice EVRARD 1994 Bekijk de publicatie
Les carrières et fours à chaux Dumont-Wautier (à Hermalle-sur-Huy). s.n. 1999 Bekijk de publicatie
Les fours à chaux à Soignies et dans l'entité: terra incognita. Gérard BAVAY 1994 Bekijk de publicatie
Les fours à chaux de Maffle. Jean-Pierre DUCASTELLE 1993 Bekijk de publicatie
Les industries extractives à Ampsin-Bende : des usines De Lamine aux fours à chaux de Dumont-Wautier J. VERSTRAETEN 2019 Bekijk de publicatie
Steengroeven, zavelputten, kareelbakkerijen en kalkovens in Midden-Brabant Henri VANNOPPEN 1994 Bekijk de publicatie
Van pigmenten, kalkmortels en houtwormen: de vakafdeling conserveringsploeg Marjan BUYLE 2001 Bekijk de publicatie
Wellin. Le four à chaux du Fond des Vaulx. Maurice EVRARD 1994 Bekijk de publicatie

Verwante gemeentes

Google Maps laden ...

Wil je hier graag meer over weten?