Terugblik op 2022: Van telraam tot zakrekenmachine

Nog voor de zomer start ik met uitzoeken wie in Vlaanderen rekenhulpmiddelen verzamelt. Ik duik in onze kennisbank. Een van de belangrijkste verzamelaars, Pierre Vlerick, overleed helaas in 2021. Hij stond bekend om zijn grote technische kennis van schrijf- en rekenmachines. Met zijn overlijden verdween dus ook zijn kennis om de machines te onderhouden én opnieuw in werking te stellen. Verder wijst de ETWIE-kennisbank mij naar Fred Haegens en Serge Devidts.

Fred verzamelde mechanische rekenmachines, maar moest wegens een verhuis naar een kleiner appartement zijn verzameling grotendeels van de hand doen. Fred toont mij gepassioneerd een aantal kleine toestellen, en verwijst mij door naar Dirk Standaert, waar een deel van zijn verzameling rekenlatten terechtkwam. Op naar Oostende, waar Dirk me met open armen (en pizza) verwelkomt. De kasten puilen uit van de rekenlatten, in alle vormen en maten. Een keuze maken zal moeilijk worden, maar het is snel duidelijk dat Dirk en zijn verzameling deel moeten uitmaken van dit project! Dirk vertelt op zijn beurt over een andere verzamelaar, Cris Vande Velde, die mechanische rekenmachines verzamelt.

Een volgende trip brengt me bijgevolg naar Berendrecht waar ik met open mond door Cris zijn verzameling gegidst wordt. Mijn kennis van rekenmachines beperkt zich tot dan tot het exemplaar dat ik als scholier bezat. Hier leer ik over de evolutie en verschillende mechanismen en manieren om de decimalen over te dragen. Ik zie rekenmachines die groter zijn dan een oven en te zwaar voor één persoon om te tillen. Bovendien weet Cris niet alleen veel, maar hij herstelt ook alle machines zelf én kan er boeiend over vertellen. Mijn tweede hoofdrolspeler is bij deze een feit.

Ten slotte ga ik op bezoek in Puurs bij Serge Devidts. Met meer dan 3000 elektronische rekenmachines, een indrukwekkende verzameling, vormt Serge het sluitstuk om het verhaal van de geschiedenis en de diversiteit van de rekenhulpmiddelen te vertellen.

De volgende stap is iemand vinden voor het filmen van dat alles en een scenario of filmplan schrijven. We besluiten te focussen op drie objecten per verzamelaar, waarbij zowel de verzameling als de verzamelaar aan bod komtkomen. De films moeten laagdrempelig en helder zijn. De doelgroep zijn dan wel geïnteresseerde erfgoedliefhebbers, ze hebben daarom echter niet meteen een gedetailleerde technische achtergrondkennis. Een kijker zonder voorkennis moet dus kunnen zien hoe de rekenmachine werkt en hoe een bewerking tot stand wordt gebracht. Een hele uitdaging!

Liese Lattrez wordt uiteindelijk de vrouw om onze plannen in beeld te brengen.

Ready, set, action!

En dan is de dag voor het filmen aangebroken. Liese laadt haar koffer uit en samen ‘verbouwen’ we de ruimte zodat de verzamelaar en de objecten mooi in beeld komen. Er worden extra lichten geplaatst, de verzamelaars krijgen een microfoontje en de camera krijgt een plek. We drinken nog een koffie en gaan door het scenario. De verzamelaars trekken hun schoonste hemd aan, de huisdieren worden subtiel buiten beeld gehouden en dan kunnen we beginnen!

Net zoals de eerste pannenkoek altijd mislukt, laat ook de eerste take het afweten. We sturen wat bij (niet in de camera kijken!), stellen extra vragen en hernemen het script. Waar het hart van vol is, loopt de mond van over. En ook dat is hier het geval. We willen graag filmpjes van ongeveer drie minuten, liefst zonder veel knipwerk. Het is dus een kwestie van alles helder maar beknopt te vertellen én tegelijk te tonen op de machine. Het wordt een huzarenwerk: tonen hoe de machine werkt, vertellen over de geschiedenis van het object, hoe het in de verzameling terecht kwam, waarom het belangrijk is en waarom de verzamelaar het in de spotlight wil zetten. Allemaal in drie minuten. Maar het moet gezegd: de mannen zijn professionals! Op een uurtje staat alles op film en kunnen we weer inladen.

Het resultaat van de opnames zijn negen korte films die je meenemen van rekenschuiflatten, rekenboeken en mechanische rekenmachines naar de eerste elektronische rekenmachines, én uiteindelijk ook de kleine zakrekenmachine die ik als scholier gebruikte. Zonder het bewust zo te regisseren, sluiten de verhalen van de verzamelaars overigens naadloos op elkaar aan. Dirk startte zijn verzameling rekenlatten wanneer deze verdreven werden van de markt door, jawel, de zakrekenmachine. Maar wanneer men een raket naar de ruimte schiet, vliegt er nog steeds een rekenlat of mechanische rekenmachine mee.

Eind december organiseerden we een avant-première voor alle verzamelaars in het Industriemuseum. En zie ze stralen!